MENNINGARMÁLASTOFNUN SAMEINUÐU ÞJÓÐANNA
UNESCO

(United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization)

UNESCO er ein af undirstofnunum Sameinuðu þjóðanna (SÞ).

Stofnskrá UNESCO var samþykkt í London hinn 16. nóvember 1945 og tók gildi 4. nóvember 1946 er 20 ríki höfðu staðfest stofnskrána. Ísland gerðist aðili að UNESCO hinn 8. júní 1964.

Aðildarríki UNESCO eru 191 (miðað við mars 2005).

Meginhlutverk UNESCO er að styrkja frið og öryggi í heiminum í gegnum samstarf á sviði mennta-, menningar- og vísindamála og á sviði fjölmiðlunar. Þetta samstarf miðar að því að efla alþjóðlega virðingu fyrir réttlæti, lögum, mannréttindum og frelsi sem hafa verið staðfest fyrir þjóðir heims án tillits til kynþáttar, kyns, tungumáls eða trúar, sbr. stofnskrá Sameinuðu þjóðanna.

UNESCO er fyrst og fremst vettvangur fyrir alþjóðlegt samstarf á starfssviði sínu en er ekki eiginleg þróunarsamvinnustofnun. Ríkisstjórnir aðildarlandanna eru aðal samstarfsaðilarnir.

Eftirfarandi þættir eru leiðandi í starfi UNESCO:

• Framtíðarrannsóknir: greining á því hvers konar menntun, menningu, rannsóknir og fjömiðlun þarf í framtíðinni.
• Þekkingarmiðlun: miðlun á þekkingu í gegnum rannsóknir, þjálfun og kennslu.
• Stefnumarkandi aðgerðir: undirbúningur og samþykkt á alþjóðlegum sáttmálum og ályktunum.
• Sérfræðiaðstoð: tæknileg aðstoð við aðildarlöndin vegna stefnumótunar og ýmissa verkefna.
• Miðlun á sérhæfðum upplýsingum.

Frekari upplýsingar um starfstilhögun UNESCO.

Útgáfur UNESCO er hægt að panta hjá Máli og menningu. Í bókasafni menntamálaráðuneytisins er að finna ýmsar útgáfur og eru þær skráðar í Gegni.

Skipulag

• aðalráðstefna
• framkvæmdastjórn
• skrifstofa

Aðalráðstefna aðildarlanda UNESCO er æðsta stofnun samtakanna. Hún er haldin annað hvert ár. Á aðalráðstefnunni er verkefna- og fjárhagsáætlun stofnunarinnar fyrir næstu tvö ár samþykkt. Hvert land hefur eitt atkvæði.

Í framkvæmdastjórninni sitja fulltrúar 58 aðildarlanda og er helmingur þeirra kjörinn á hverri aðalráðstefnu til fjögurra ára. Framkvæmdastjórnin undirbýr aðalráðstefnuna og ber ábyrgð á að ákvörðunum hennar er hrundið í framkvæmd. Ísland hefur tvisvar átt fulltrúa í framkvæmdastjórninni, Andri Ísaksson, fyrsti ritari Íslensku UNESCO-nefndarinnar, fyrrverandi prófessor við Háskóla Íslands og síðar starfsmaður UNESCO, sat í ráðinu á árunum 1983-1987 og Sveinn Einarsson, rithöfundur og leikstjóri og fyrrverandi þjóðleikhússtjóri, sat í ráðinu á árunum 2001-2005.

Skrifstofa UNESCO undir stjórn aðalframkvæmdastjórans sér um að undirbúa verkefna- og fjárhagsáætlun stofnunarinnar og hrinda í framkvæmd ákvörðunum aðalráðstefnunnar undir stjórn framkvæmdastjórnarinnar. Höfuðstöðvar UNESCO eru í París.

Aðalframkvæmdastjóri UNESCO er Japaninn Koïchiro Matsuura. Hann var kjörinn á 30. aðalráðstefnu UNESCO haustið 1999 til sex ára og síðan endurkjörinn haustið 2005 til fjögurra ára. Koïchiro Matsuura heimsótti Ísland  í júní 2002. Forveri hans Federico Mayor heimsótti Ísland í apríl 1996.

Um 2000 manns starfar hjá UNESCO, í aðalstöðvunum í París,  UNESCO-skrifstofum víðs vegar um heiminn og í 11 UNESCO-stofnunum.

174 aðildarlönd hafa fastafulltrúa hjá UNESCO. Sendiherra Íslands í Frakklandi gegnir þeirri stöðu fyrir hönd Íslands.

UNESCO-nefndir eru starfandi í aðildarlöndunum. Íslenska UNESCO-nefndin starfar samkvæmt starfsreglum sem menntamálaráðherra setur henni.

Nokkur hundruð frjáls félagasamtök (non-governmental organizations - NGOs) tengjast UNESCO opinberlega og um 1200 félagasamtök taka þátt í tilfallandi verkefnum.